Back

ⓘ भाषाविज्ञान ..




                                               

अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक लिपि

अन्तर्राष्ट्रिय ध्वन्यात्मक लिपि एक एहन लिपि छी जाहिने विश्वक सब भाषासभक ध्वनिसभ लिखल जा सकैत अछि । एकर हर अक्षर आ हरेक ध्वनिक एक-सँ-एकके सम्बन्ध होइत अछि । आरम्भमे एकर अधिकतर अक्षर रोमन लिपि सँ लेल गेल छल, मुदा जेना-जेना एहिमे विश्वक बहुतेक भाषासभक ध्वनिसभ जोडल जाए लागल तँ बहुत सँ युनानी लिपि सँ प्रेरित अक्षर लेल गेल आ बहुतेक बिलकुले नव अक्षरसभक निर्माण कएल गेल । एहिमे सन् २०१० धरि १६० सँ अधिक ध्वनिसभक लेल चिह्न दर्ज कएल जा चुकल अछि, मुदा कोनो भी एक भाषाके दर्शाबैक लेल ई वर्णमालाएक भागक मात्र जरुरत होइत अछि । ई प्रणालीके ध्वन्यात्मक प्रतिलेखन ट्रान्सक्रिप्सनमे सूक्ष्म प्रतिलेखन क चिन्हसभक ...

                                               

गुजराती भाषा

गुजराती भारत एक भाषा छी । ई भाषा गुजरात प्रान्त तथा बम्बईमे बोलैत अछि। गुजराती साहित्य भारतीय भाषासभक सबसँ अधिक समृद्ध साहित्यमे एक छी । भारतक अन्य भाषासभ जहिना गुजराती भाषाक जन्म संस्कृत भाषासँ भेल अछि । भारतक अरु राज्य एवं विदेशमे सेहो गुजराती भाषा बोलैवाला लोगसभ रहैत अछि । जहिमे पाकिस्तान, अमेरिका, यु.के., केन्या, सिंगापुर, अफ्रिका, अस्ट्रेलिया मुख्य अछि । भारतक राष्ट्रपिता महात्मा गान्धी एवं लोखंडी पुरुष सरदार वल्लभ भाई पटेलक मातृभाषा गुजराती छल । गुजराती बोलैवाला लोग भारतक अन्य महानुभावसभमे पाकिस्तानक राष्ट्रपिता मोहम्मद अली जीणा, महर्षि दयानन्द सरस्वती, मोरारजी देसाई, नरेन्द्र मोदी, ...

                                               

गुरमुखी लिपि

गुरमुखी लिपि एक लिपि छी जहिमे पञ्जाबी भाषा लिखल जाइत अछि । गुरमुखीक अर्थ होइत अछि गुरूसभक मुखसँ निकलल होए । अवश्य ई शब्द ‘वाणी’ कऽ द्योतक रहल होएत, कियाकी मुख सँ लिपिकें कोनो सम्बन्ध नै अछि । मुदा वाणी सँ चलि ओ वाणी कऽ अक्षरसभक लेल ई नाम रूढ़ भऽ गेल । याह प्रकार गुरूसभद्वारा अपन प्रभाव सँ पञ्जाबमे एक भारतीय लिपिकें प्रचलित केलक । नै तँ सिन्ध जका पञ्जाबमे सेहो फारसी लिपिकें प्रचलन भ रहल छल आ एहि लिपि बनल रहि सकैत छल । ई लिपिमे तीन स्वर आ ३२ व्यञ्जन अछि । स्वरसभक संग मात्रासभ जोड़ अन्य स्वर बनाए लेल जाइत अछि । एकर नाम अछि उड़ा, आया, इड़ी, सासा, हाहा, कका, खखा इत्यादि। अन्तिम अक्षर ड़ाड़ा छी ...

                                               

तेलुगु लिपि

तेलुगु लिपि, एक abugida भाषा सँ ब्राम्ही लिपिसभक परिवार, तेलुगु भाषा, दक्षिण - केन्द्रीय भारतीय राज्यमे लिखैके\ लेल प्रयोग करैत लिपि। ई भाषा आन्ध्र प्रदेशक आधिकारिक भाषाक रूपमे बहुत निक तरिकासँ अन्य राज्यसभमे सेहो प्रयोगमे रहल अछि। तेलुगु स्क्रिप्ट भात्तिप्रोलू स्क्रिप्ट सँ व्युत्पन्न अछि। ई Vengi Chalukyan युगक समयमे प्रमुखता प्राप्त केलक।

                                               

भाषा परिवार

आपसमे सम्बन्धित भाषासभकें भाषा-परिवार कहल जाइत अछि । कोन भाषासभ कोन भाषा परिवार अन्तर्गत सम्मलित होइत तहिक लेल वैज्ञानिक आधार अछि । अखन वर्तमान समयमे संसारक भाषासभकें तीन अवस्था अछि । विभिन्न देशसभक प्राचीन भाषासभ जकर अध्ययन आ वर्गीकरण पर्याप्त सामग्रीक अभावमे नै भऽ सकल अछि, पहिल अवस्थामे अछि । एकर अस्तित्व एहिमे उपलब्ध प्राचीन शिलालेखसभ, सिक्का आ हस्तलिखित पुस्तकसभमे अखनो सुरक्षित अछि । मेसोपोटेमियाक पुरान भाषा सुमेरीय तथा इटालीक प्राचीन भाषा एत्रस्कन याह प्रकारक भाषासभ छी । दोसर अवस्थामे एहन आधुनिक भाषासभ अछि, जकर सम्यक् शोधक अभावमे अध्ययन आ विभाजन प्रचुर सामग्रीकें रहला बादो नै भऽ सकल अ ...

                                               

मैथिली व्याकरण

जाहि वर्णक उच्चारणमे स्वर वर्णक आवश्यकता अछि ओ व्यंजन वर्ण कह्वैत अछि । जेना - क ख ग घ ङ । च छ ज झ ञ । ट ठ ड ढ ण । त थ द ध न । प फ ब भ म । अन्त्यस्थ वर्ण - य र ल व ऊष्म वर्ण - श ष स ह उच्चारण स्थान भेद सँ वर्णक निम्नलिखित भेद अछि- कण्ठय - जाहि वर्णक उच्चारण कण्ठ सँ होइछ - अ आ क ख ग घ ङ ह तथा विसर्ग । तालव्य - जकर उच्चारण तालु सँ होइछ - इ ई च छ ज झ ञ य तथा श । दन्त्य - जकर उच्चारण दन्त सँ होइछ - त थ द ध न ल तथा स । ओष्ठय -जकर उच्चारण ओष्ठ सँ होइछ- उ ऊ प फ ब भ तथा म। मुर्द्धन्य - जकर उच्चारण मुर्द्ध सँ होइछ - ऋ ॠ ट ठ ड ढ ण र तथा ष । अनुनासिक - जकर उच्चारण नाक सँ होइछ- ङ ण न म आ अनुस्वार चन्द ...

                                               

मोड़ी लिपि

मोडी लिपिक नाम छी जेकर प्रयोग सन १९५० धरि महाराष्ट्रक प्रमुख भाषा मराठीके लेख्न करैत छल । मोडी शब्दक उद्गम फारसीक शब्द शिकस्तक अनुवादसँ भेल अछि जेकर अर्थ होएत अछि तोडनु वा मोडनु छी। ई लिपिक विकासक सम्बन्धमे बहुत सिद्धान्त प्रचलित अछि। सिद्धान्त अछि कि एकरा हेमादपंत या हेमाद्री पण्डितसँ महादेव यादव आ रामदेव यादवक शासनक बेला १२६०-१३०९ विकसित भेछल । एकटा अन्य सिद्धान्तक अनुसार हेमादपंत एकरा श्रीलंकासँ लावने छल । मोडी लिपिक मुद्रण देवनागरी लिपिक तुलनामे अधिक जटिल अछि एहिके लेल एकर प्रयोग १९५०मे आधिकारिक रुपसँ बन्द कैर देल आ तबतक सँ आजधरि मराठी भाषाक मुद्रणक लेल सिर्फ देवनागरी लिपिक हि प्रयोग क ...

                                               

रूसी भाषा

रुसी भाषा स्लाभिक परिवरक भाषा छी जे विशेषतः रुस, बेलारुस, युक्रेन, काजिक्स्तान आ किर्गिस्तानमा बोलैत अछि। एकर अतिरिक्त सरकारी रुपसँ मान्यता नपावै सेहो ई भाषा लाट्भिया, एस्टोनिया लगायतक भूतपूर्व सोभियत सङ्घक मुलुकसभमे सेहो प्रयोग करैत अछि।

                                               

लिपि

लिपि या लेखन प्रणालीक अर्थ होइत अछि कोनो भी भाषाक लिखावट या लिखैक ढङ्ग। लिपि आ भाषा दुई अलग चीज होइत अछि । भाषा ओ चीज होइत अछि जे बोलल जाइत अछि, लिखाईके तँ कोनो भी लिपिमे लिख सकैत छी । कोनो एक भाषाक ओकर सामान्य लिपि सँ दोसर लिपिमे लिखनाए, ओहि तरहक वास्तविक अनुवाद नै भेल होए, ओकरा लिप्यन्तरण कहल जाइत अछि । यद्यपि संसार भरिमे प्रयोग भ रहल भाषासभक सङ्ख्या अखनो हजार सँ बेसी अछि, तथापि अखन ई भाषासभ लिखैक लेल मात्र लगभग दुई दर्जन लिपिसभक मात्र प्रयोग भ रहल अछि । आर गहराईमे पहुचला पर पता चलैत अछि कि संसारमे मात्र तीन प्रकारक मूल लिपिसभ या लिपि परिवार अछि- चित्रलिपि ideographic scripts - चीन, जापा ...

                                     

ⓘ भाषाविज्ञान

  • र म वत र य दव, म थ ल भ ष क न प ल 1942 - द श - व द शक भ ष व ज ञ न जर नलम पच स आल खक द व र म थ ल क व श ष टत क उज गर क न ह र म थ ल ध वन श स त र 1984
  • श क ष - ब ए. सम म न भ ष व ज ञ न प रथम ईश न स क लर कलकत त व श वव द य लय, कलकत त एम.ए. भ ष व ज ञ न प - एचड भ ष व ज ञ न द ल ल व श वव द य लय, द ल ल
  • ल प य ल खन प रण ल क अर थ ह इत अछ क न भ भ ष क ल ख वट य ल ख क ढङ ग ल प आ भ ष द ई अलग अलग च ज ह इत अछ भ ष ओ च ज ह इत अछ ज ब लल ज इत अछ ल ख ईक
  • ग जर त भ रत क एक भ ष छ ई भ ष ग जर त प र न त तथ बम बईम ब ल त अछ ग जर त स ह त य भ रत य भ ष सभक सबस अध क सम द ध स ह त यम एक छ भ रतक अन य भ ष सभ
  • आपसम सम बन ध त भ ष सभक भ ष - पर व र कहल ज इत अछ क न भ ष सभ क न भ ष पर व र अन तर गत सम मल त ह इत तह क ल ल व ज ञ न क आध र अछ अखन वर तम न समयम स स रक
  • अन तर र ष ट र य ध वन य त मक ल प अ ध व अङ ग र ज International Phonetic Alphabet, इन टरन सनल फन ट क एल फ ब ट एक एहन ल प छ ज ह न व श वक सब भ ष सभक
  • र स भ ष र स ल ख इम : русский язык स ल भ क पर वरक भ ष छ ज व श षत र स, ब ल र स, य क र न, क ज क स त न आ क र ग स त नम ब ल त अछ एकर अत र क त सरक र
  • अर थश स त र  श क ष म नव भ ग ल  इत ह स अ तर र ष ट र य स ब ध  व ध भ ष व ज ञ न र जन त व ज ञ न म नस श स त र  सम जश स त र व य वह र क व ज ञ न अभ य न त र क

Users also searched:

...
...
...